Hoe Novaa met AI omgaat: richtlijnen en risico's

1. De kern in vier regels

Dat is een nuchtere vaststelling, geen kritiek. Novaa is een kleine vereniging met een duidelijke, beperkte opdracht: opkomen voor de belangen van de mkb-accountant in de regelgeving. Dat is iets anders dan een kennisinstituut. Het is alleen belangrijk dat je dat verschil kent voordat je erop rekent.

2. Wie Novaa is — en het onderscheid dat vaak verward wordt

Vereniging Novaa versus Stichting Novak — dit is essentieel

Dit onderscheid wordt vaak door elkaar gehaald, en het bepaalt waar je iets kunt halen:

Ze delen een adres in Den Haag en organiseren samen de Dag van de mkb-accountant, maar het zijn juridisch gescheiden entiteiten. Als iemand zegt "Novaa heeft een kwaliteitssysteem", bedoelt hij vrijwel altijd het Novak Kwaliteitssysteem — en dat is een product van de stichting, niet een norm van de vereniging.

Verhouding tot de andere organisaties

• NBA: Novaa is uitgesproken kritisch en positioneert zich als de partij die "de grote leemte die de NBA laat liggen" voor mkb-accountants wil vullen. Tegelijk is NBA-lidmaatschap voor haar leden onvermijdelijk: zonder inschrijving geen titel. En er is ook samenwerking — de NBA-commissie mkb, Novaa en SRA stelden in december 2024 gezamenlijke standpunten vast over kleinere mkb-praktijken.
• SRA: structurele mede-optrekker. Samen met MKB-Nederland en Auxilium dienden zij in mei 2025 vier amendementen in op de ontwerpverordening beroepsprofielen.
• NOAB en het Register Belastingadviseurs: wij hebben geen institutionele relatie gevonden. Novaa is géén afsplitsing van NOAB — dat is een veelgemaakte verwarring.

Wat er nu verandert

Op de ledenvergadering van 11 december 2025 besloten de leden unaniem om Novaa uit te bouwen tot een volwaardige beroepsorganisatie voor Accountant-Adviseurs, met een eigen keurmerk bij het AA-register. Er is een beleidsplan 2026–2028 aangekondigd. Belangrijk: dat keurmerk bestaat nog niet — het is een voornemen. Het beleidsplan zelf hebben wij niet publiek kunnen vinden.

Dat is relevant voor dit onderwerp, want een nieuw keurmerk is precies het moment waarop je AI-governance erin kunt krijgen. Zie paragraaf 9.

3. Welke regels een Novaa-lid binden (en van wie ze komen)

Dit is de vaststelling die het meeste praktische verschil maakt: op de website van Novaa hebben wij geen eigen gedragscode, geen eigen kwaliteitstoetsing, geen eigen PE-regeling en geen eigen Wwft-kader aangetroffen. Op de lidmaatschapspagina staan geen gedragsregels, kwaliteitseisen, PE-voorschriften of geheimhoudingsplichten — alleen dat je akkoord gaat met de voorwaarden van het persoonlijk lidmaatschap. Zoeken op "Wwft" op novaa.nu levert nul resultaten op. Voor permanente educatie wordt verwezen naar de PE-tool van Novak, de gelieerde serviceorganisatie; de onderliggende PE-regeling blijft die van de NBA.

Wat een Novaa-lid dus feitelijk bindt bij AI-gebruik:

Het enige kwaliteitsinstrument in deze kring is het Novak Kwaliteitssysteem, van de stichting. Dat dekt volgens de eigen omschrijving de NVKM, Wwft, AVG en de kwaliteitsmanagementstandaarden, met een bibliotheek van kwaliteitsrisico's en beheersmaatregelen. AI of AI-governance wordt daar niet genoemd — ook niet in de aankondiging van de meest recente module-update van juni 2026. En dat is jammer, want een bibliotheek van risico's en maatregelen is precies de plek waar AI-risico's thuishoren.

4. Wat Novaa over AI zegt

Wij zeggen het ronduit: de vereniging Novaa heeft geen enkel publiek standpunt over AI. Dat is geen indruk maar het resultaat van een systematische zoektocht.

Ook het Novaa Manifest uit februari 2019 noemt technologie exact één keer, en dan als competentie: "ervaring, inzicht en overzicht op het vlak van digitale technologie en mogelijkheden". Over automatisering, disruptie of risico's staat er niets.

Er zijn dus ook geen door Novaa benoemde AI-risico's en geen Novaa-adviezen over AI-gebruik. Dat is de eerlijke uitkomst, en het is beter dat je dat weet dan dat je erop wacht.

5. Wat er wél is: drie items van Novak

In deze kring bestaat wel iets over AI, maar het komt van de serviceorganisatie en van partners — niet van de vereniging, en het is geen standpunt.

1. Een bijeenkomst "Benieuwd naar wat AI voor jouw kantoor kan betekenen?" — 5 maart 2025, met de directeur van Novak en een leverancier. De framing is volledig kansgericht: AI als kans om kantoren te helpen bij vergrijzing, personeelstekorten en werkdruk. Er worden zeven AI-assistenten gepresenteerd. Geen woord over risico's, over de AI-verordening, over geheimhouding of over de Wwft. In de praktijk is dit een leveranciersdemonstratie, en dat is prima — als je het zo behandelt.
2. Het periodieke vaktechnisch overleg (VTO) heeft "Automatisering & AI" als een van de verdiepingsonderwerpen, met bijeenkomsten in het najaar. Er is geen inhoudelijke uitwerking gepubliceerd, dus wat er behandeld wordt is niet vooraf te beoordelen.
3. "De accountant van 2030 voert niet uit, maar regisseert" — mei 2026. Let op: dit is een partnerbijdrage van een softwareleverancier, geen standpunt van Novak of Novaa. Het bevat wel een bruikbare lijn, gebaseerd op een benchmark onder 46 Nederlandse kantoren: alle respondenten willen AI in een ondersteunende rol, als collega die het voorwerk doet — "het zware werk, zoals identificatie, screening en dossiervorming, wordt voorbereid door technologie. De professional beoordeelt, besluit en onderbouwt." Dat sluit precies aan bij het advies uit Agentic AI: laat AI voorbereiden, laat mensen beslissen.

Er is daarnaast een onderzoeksoproep uit 2021 over digitalisering en automatisering van mkb-accountantskantoren, samen met drie hogescholen. AI wordt daar niet genoemd, en gepubliceerde uitkomsten hebben wij niet gevonden.

6. De AI-verordening en artikel 4

Kort: Novaa zegt hier niets over, en Novak ook niet. Zoeken op "AI-verordening" geeft nul resultaten op novaa.nu, novak.nl en novakopleidingen.nl. Wij hebben ook geen vermelding van de verplichting tot AI-vaardigheden gevonden, in welke vorm dan ook.

7. Wat het lidmaatschap je praktisch biedt op AI-gebied

Wat je krijgt

Bij de vereniging: stemrecht in de ledenvergadering, deelname aan werkgroepen over regelgeving en kwaliteit, korting op de Dag van de mkb-accountant, en het ledenmagazine. Dit is een belangenbehartigings- en invloedslidmaatschap, geen kennis- of complianceabonnement. Dat is een legitieme propositie, alleen een andere dan sommige leden verwachten.

Over de contributie: de lidmaatschapspagina en de over-onspagina noemen verschillende bedragen (€295 respectievelijk €445 voor 2026, exclusief btw). Vraag het actuele tarief dus na bij de vereniging zelf.

Wat het je níet oplevert voor AI

• Geen AI-beleidsmodel of voorbeeldbeleid.
• Geen AI-risicoparagraaf in een kwaliteitshandboek.
• Geen AI-cursus.
• Geen richtsnoer over geheimhouding bij het invoeren van cliëntdata in een AI-tool.
• Geen hulp bij de AI-verordening.

Wat wel enigszins helpt, maar via het andere loket

Het Novak-kantoorlidmaatschap van de stichting biedt een servicedesk, korting op kwaliteitsbeoordelingen, kwaliteitssysteemsoftware en cursuskortingen. Het Novak Kwaliteitssysteem is de plek waar AI-beheersmaatregelen zouden moeten landen — het heeft immers al een bibliotheek van risico's en maatregelen en een risicomatrix. Maar AI zit er op dit moment niet in.

8. Waar je dan wél terecht kunt

Voor een mkb-kantoor dat AI-beleid wil maken, zijn dit de bruikbare bronnen — op volgorde van hoe direct ze toepasbaar zijn. Let op: de SRA is een andere organisatie met een eigen lidmaatschap; een deel van dit materiaal staat achter die inlog.

1. De SRA-whitepaperreeks over AI. Dit is de enige Nederlandse beroepsorganisatie in hetzelfde marktsegment die hier een serie over publiceert. Drie delen zijn uit: de basisprincipes (20 mei 2026), wet- en regelgeving (16 juni 2026) en kansen en risico's (30 juni 2026). Een vierde deel over AI in beleid is aangekondigd maar op het moment van schrijven nog niet verschenen, net als een praktijkhandreiking "AI in de praktijk". Als je één externe bron kiest, kies deze.
2. Het AFM-materiaal: de drie principes en de twaalf bouwstenen voor beheerst gebruik van audittooling. Dit is het meest normatieve Nederlandse kader dat er is — zie De AFM.
3. Accountancy Europe's gids over de AI Act voor mkb-accountants. Inhoudelijk nuttig, met een tienstappenchecklist — maar de tijdlijn erin is verouderd, gebruik deze.
4. De OWASP-lijsten en het NIST-raamwerk voor de techniek en de risicostructuur, uitgelegd in het stappenplan.
5. Je eigen NVKM-implementatie. Die moet je vóór 1 januari 2027 toch inrichten. Neem AI daar meteen in mee als kwaliteitsrisico, dan doe je het werk één keer.

9. De kans die hier ligt

Er is een reden om dit niet alleen als een gemis te lezen.

Novaa gaat volgens het besluit van december 2025 een eigen keurmerk ontwikkelen en werkt aan een beleidsplan 2026–2028. Dat keurmerk bestaat nog niet. Dat betekent dat AI-governance daarin nog een open veld is — en dat is precies het moment waarop een lid via een werkgroep invloed heeft.

Wat een mkb-gerichte beroepsorganisatie zou kunnen leveren en wat nu nergens goed bestaat:

• Een voorbeeld-AI-beleid van één A4, geschikt voor een kantoor van vijf man.
• Een lijst van AI-risico's en beheersmaatregelen die direct in het kwaliteitssysteem past — precies wat de bestaande risicobibliotheek al doet voor andere onderwerpen.
• Een standaard AI-clausule voor de opdrachtbrief en de algemene voorwaarden.
• Een lijst met de zes inkoopvragen per AI-leverancier, met de antwoorden voor de tools die het mkb-segment daadwerkelijk gebruikt — dus voor de boekhoudpakketten, niet voor generieke chatbots.
• Een set bekende antwoorden (tarieven, drempels, termijnen) waarmee kantoren hun AI-tools kunnen testen — collectief opgesteld is dat veel goedkoper dan per kantoor.

Dat laatste is misschien het meest onderschatte idee op deze pagina. Elk kantoor apart een testset laten bouwen is verspilling. Eén keer collectief opstellen, jaarlijks bijhouden, en elk lid kan zijn tool doormeten. Dat is exact het soort schaalvoordeel waar een beroepsvereniging voor bestaat.

10. Bronnen