Hoe de NOAB met AI omgaat: richtlijnen en risico's

1. De kern in vijf regels

2. Wie de NOAB is

Dat laatste punt — zelfregulering bij gebrek aan een wettelijk kader — is belangrijk voor de rest van dit stuk. Anders dan een accountant heeft een administratiekantoor geen wettelijk beschermde titel, geen tuchtrecht en geen VGBA. Het keurmerk is wat er is. Dat maakt de vraag "wat vraagt het keurmerk van mij bij AI-gebruik?" des te relevanter.

3. Het keurmerk: wat er wél hard is

De NOAB handhaaft aantoonbaar, en dat is geen holle frase. Drie concrete voorbeelden uit de afgelopen twee jaar:

• Januari 2026: het aspirant-lidmaatschap van dertien kantoren beëindigd omdat zij "niet binnen de gestelde termijn en voorwaarden" aan de kwaliteitseisen voldeden. De NOAB stelde daarbij dat kwaliteit, bijscholing en het nakomen van afspraken "geen optionele onderdelen" van het lidmaatschap zijn, en dat het keurmerk "actief en consequent" wordt gehandhaafd.
• Oktober 2025: acht volwaardige lidmaatschappen beëindigd wegens het niet nakomen van kwaliteits- en opleidingsverplichtingen — concreet een verplichte box 3-training.
• Maart 2024: elf kantoren geschorst wegens een PE-achterstand. De sancties bij schorsing: zes maanden schorsing van het gekwalificeerde lidmaatschap, verwijdering uit het openbare kantorenregister, verbod op het gebruik van keurmerk en logo, en verlies van vergader- en stemrecht. Wordt de achterstand niet ingehaald, dan volgt beëindiging.

Over permanente educatie: voor 2024 gold 24 PE-punten per jaar, een verhoging van acht punten ten opzichte van het jaar ervoor. Daarnaast kent de NOAB een jaarlijks verplicht cursusonderwerp. In 2019 was dat onderwerp deels gewijd aan IT-ontwikkelingen en hun impact op kantoren — dus het instrument om AI verplicht op de agenda te zetten bestaat. Of AI ooit dat verplichte onderwerp was, hebben wij niet kunnen vaststellen. Het actuele PE-vereiste en het verplichte onderwerp voor 2025 en 2026 evenmin.

4. Wat de NOAB over AI heeft gedaan

Hier is het beeld gemengd, en interessanter dan bij sommige andere organisaties: de NOAB was vroeg, maar is daarna stil geworden.

De Community ChatGPT & AI (vanaf november 2023)

In november 2023 trapte de NOAB een community af met een kopgroep van leden: kennisdeling, brainstorm, praktijktrainingen — waarvan er eind november een extra moest worden ingelast wegens grote belangstelling — en het uitwisselen van best practices. Doel volgens de NOAB: vooraan lopen in de AI-ontwikkelingen. Dat is, voor een branchevereniging van administratiekantoren, ruim vóór de meeste andere partijen.

De leveranciersdagen en vijf use cases (juli 2024)

Het meest concrete resultaat: tijdens leveranciersdagen zijn met softwareleveranciers vijf toepassingen uitgewerkt. Ze zijn opvallend goed gekozen, want ze raken precies de plekken waar het werk zit:

De NOAB constateerde daarbij zelf iets nuttigs en eerlijks: er zat een duidelijk gat tussen wat kantoren verwachtten en wat leveranciers op dat moment konden leveren. AI werd getypeerd als stapsgewijze integratie, niet als directe transformatie.

De temperende geluiden

De adviseur dienstverlening en innovatie van de NOAB verwoordde het in november 2024 zo:

"ICT is de nieuwe Fte. Al is het niet de nieuwe heilige graal, want klanten willen het liefste met een persoon praten die goed advies geeft en ze begrijpt, en een machine kan deze rol niet overnemen. Maar als je repeterende taken kunt automatiseren dan zou ik daar zeker voor kiezen."

In hetzelfde stuk staan twee praktijkvoorbeelden die je zo kunt overnemen: een kantoor dat een chatbot bouwde op een fiscale almanak, zowel voor klantvragen als voor het opleiden van junioren, en het combineren van procesautomatisering met AI om data over te zetten tussen pakketten die niet met elkaar koppelen.

En in maart 2026 publiceerde de NOAB een monitor onder ruim honderd kantoren over de druk in het IB-seizoen. De conclusie ging niet over AI maar is er wel op van toepassing: "Digitalisering draait daarmee niet alleen om beschikbare technologie, maar vooral om de vraag hoe software wordt ingebed in de dagelijkse werkwijze."

5. Wat er ontbreekt: de risicoparagraaf

Wij hebben het materiaal van de AI-community expliciet doorzocht op risico's, privacy, AVG, geheimhouding, beveiliging, verantwoordelijkheid, kritische beoordeling en beperkingen. Het resultaat: niets. Geen enkele uitspraak van een NOAB-functionaris over die onderwerpen, en geen NOAB-whitepaper, handreiking, gedragslijn of AI-beleidsmodel.

De twee enige temperende uitspraken die er zijn — "stapsgewijze integratie" en "geen heilige graal" — gaan over verwachtingsmanagement en adoptietempo, niet over risico's. En sinds juli 2024 is er in de vindbare vakpers geen enkele nieuwe NOAB-uiting over AI. Dat is ruim twee jaar stilte, in precies de periode waarin de AI-verordening in werking trad, de AFM haar principes publiceerde en de NBA twee leidraden uitbracht.

6. De AI-verordening en artikel 4

Kort en duidelijk: wij hebben geen enkele uitspraak van de NOAB over de AI-verordening gevonden, en niets over artikel 4, AI-geletterdheid of AI-vaardigheden. Een gerichte zoekopdracht in de accountancy-vakpers op "NOAB" in combinatie met "AI-verordening" leverde letterlijk geen resultaten op.

De AI Act-berichtgeving in dit vakgebied komt van andere partijen: adviesbureaus, de vakmedia zelf, en de beroepsorganisaties die er wél over publiceren. Ook het veelgeciteerde rapport "AI in de accountancy: visie en ontwikkeling" uit januari 2026 is niet van de NOAB — dat komt van een onderzoek onder 75 softwareleveranciers.

Wat je daarvan moet vinden, hangt af van je uitgangspunt. De AI-verordening geldt hoe dan ook, ongeacht of je koepel er iets over zegt: er is geen mkb-vrijstelling en de AI-vaardigheidsverplichting geldt al sinds februari 2025. Wat je mist is niet de verplichting maar de hulp bij het nakomen ervan. Die hulp staat in Artikel 4: AI-vaardigheden, en het is een dag werk.

7. Waar het keurmerk je AI-gebruik wél raakt: Wwft

Dit is de belangrijkste concrete ontwikkeling van deze pagina, en hij wordt zelden in verband gebracht met AI.

In januari 2026 sloten de NOAB en het Bureau Financieel Toezicht een toezichtsarrangement waarmee Wwft-toezicht structureel in het NOAB-keurmerk is geïntegreerd. Letterlijk uit de aankondiging:

"Door deze verplichtingen structureel mee te nemen in de bestaande kwaliteitsbeoordelingen van NOAB, wordt het kwaliteitskeurmerk inhoudelijk verder aangescherpt en ontstaat meer samenhang tussen vaktechnische kwaliteit en wettelijke naleving."

Het gaat om cliëntenonderzoek, risicobeoordeling en het melden van ongebruikelijke transacties. Die drie onderwerpen worden dus voortaan getoetst.

Aanvullend: de NOAB biedt samen met een externe partij Wwft-e-learnings aan, en voor aspirant-leden kan op grond van de kwaliteitsstandaarden een verplichting gelden om die te volgen. De inhoud daarvan hebben wij niet kunnen inzien, dus of daar een AI-component in zit, weten wij niet.

8. AI en uitbesteding: dezelfde vraag, ander etiket

Uit een NOAB-onderzoek onder negentig kantoren in juli 2026: NOAB-kantoren kiezen steeds vaker voor uitbesteding, en het hoofdmotief is niet kostenbesparing maar het personeelstekort. "Door routinematige werkzaamheden extern te beleggen, ontstaat meer ruimte voor specialistisch werk, klantadvies en het opvangen van piekbelasting." Uitbesteed worden administratie, loonadministratie en fiscale aangiften; klantcontact en advies blijven intern. Kantoren die het doen geven de samenwerking gemiddeld een 8,1; kantoren zonder ervaring noemen kwaliteitsverlies als grootste drempel.

Ter volledigheid over samenwerking: de NOAB is een van de koepels in het convenant Horizontaal Toezicht Fiscaal Dienstverleners met de Belastingdienst, samen met onder meer Novak, het RB, de SRA en de NOB. Dat convenant verplicht koepels aantoonbaar bij te dragen aan het kwaliteitssysteem van hun leden en specifieke kwaliteitseisen te stellen. Een gezamenlijk AI-standpunt van de NOAB met de NBA, SRA of Novaa hebben wij niet gevonden.

9. Wat je als NOAB-kantoor doet

10. Bronnen